Bilgi Deryam

Payitaht Abdülhamid’deki İngiliz Casusu Vambery Efendi

Payitaht Abdülhamid’deki İngiliz Casusu Vambery Efendi

Vambery Efendi Kimdir? Meşhur İngiliz Casusu Vambery Efendi nasıl Abdülhamid Han’ın güvenini kazandı. Osmanlı’nın yıkılmasında görev alan Vambery nasıl saraya sızdı. Vambery Efendi ile ilgili tüm detaylar makalemizde.

Vambery Efendi Kimdir ?

Osmanlı Devleti’nin özellikle II. Abdülhamid dönemi hem içeride hem de dışarıda oldukça sancılı geçmiştir. İçeride Ermenilerin, Rusların desteğiyle Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki hareketlenmeler, Meşrutiyet’in ilanı ve çok geçmeden kaldırılması; dış politikadaki güç dengesini sürekli koruma çabası, devletin yalnızlıktan kurtulma durumu…

Bu dönemde yurt dışında II. Abdülhamid’le görüşmeye gelen çok sayıda insan vardı. İngiliz ajan Vambery Efendi bunlardan birisidir. II. Abdülhamid, Vambery’nin ajan olduğunu bilmesine rağmen İngilizleri Rusya’ya karşı bir denge unsuru olarak Vambery üzerinden kullanmaya çalışmıştır. Peki, bu Vambery kimdir, ne yapmıştır da II. Abdülhamid’le sık sık görüşmüştür? İlginç hayat hikâyesini anlatmakta fayda var.

Derviş Kıyafetli Reşit Efendi

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Yahudilerin nüfus kayıtlarını tutmadıkları için Vambery’nin ne zaman doğduğunu bilmiyoruz. Tahmini olarak 1831-32 yılları arasında Macaristan’da doğmuştur. Pek işe yaramaz bir baba ile iş bitirici bir annenin çocuğu olarak engelli (topal) bir şekilde dünyaya gelen Vambery, çocukluğunun ilk dönemlerinde oldukça sıkıntılı zamanlar geçirmiştir.

Açlığı yaşayacak kadar maddi imkânsızlıklar içinde yaşamış. Parklarda yattığı hatta taşlandığı bile olmuş. Fakat Yahudi olduğu için dışlandığı toplumda Almanca, Macarca, İbranice ve İngilizce öğrenmiş. Bulunduğu coğrafyada barınamayacağını anlayınca gemi yoluyla İstanbul’a gelir. Hayatının fırsatını bu gemide bulur.

Gemide Ahmet Cevdet Paşa’nın babası ile karşılaşır. İstanbul’a ilk geldiğinde Osmanlı kahvelerinde meddahlık yapar ve özel dersler verir. Bu özel dersler vasıtasıyla Osmanlı kültürüne vakıf olur. Dil bilmesi ve ilişki ağları vesilesiyle Hariciye Nezaretine tercüman olarak girer. Vambery böylece kendisini toparlar fakat rahat da durmaz. 

Macaristan’a gidip Osmanlı coğrafyası ve insanları hakkında konferanslar verecek kadar konuya hakim olur. Ardından Asya’ya sefere katılır, derviş kıyafetiyle, üstelik Reşit Efendi adıyla… Bu sefer sırasında paylaştıkları ilginç Vambery’nin. Ona göre Ruslar, Türkleri afyona alıştırmışlar ve alıştırdıktan sonra yaptıkları savaşları kazanmışlardır.

Ayrıca bu sefer esnasında Ruslardan ajanlık teklifi gelmiş, Vanbery’nin Ruslara yanıtı şöyledir: “Çarlığın tüm hazinelerini cebime doldursanız, yine Rusya’ya duyduğum düşmanlığı silemezsiniz.” Yaşadıklarını ve gördüklerini memleketinde ve İngiltere’deki gazetelerde ve dergilerde yazılarla anlatıyor. Ardından İngiliz kraliçesi onu törenle karşılaşıyor.

Padişahın güvenini kazanmış tek yabancı

Vambery, İngiliz ajanı olarak ilk kez 1889’da II. Abdülhamid’le görüşüyor. “Vambery, II. Abdülhamid gibi vesveseli ve herkesten kuşkulanan, idaresi zor bir padişahın güvenini kazanmış tek yabancıydı.” Vambery bu süreçte padişahın kız kardeşi Fatma Sultan’a bir perde arkasında özel Fransızca dersi de vermiş.

İslam’a tüm dikkatini veren ilk Osmanlı Padişahı

Vambery Efendi’nin, II. Abdülhamid ile ilgili düşüncelerini önemsiyorum. Paylaşmakta fayda var. “Padişahın zihinsel özelliklerine gelince, onu fazlasıyla zeki ve uyanık buldum. Hazırcevap olmasına rağmen, görüşlerini ancak inceden inceye düşünüp taşındıktan sonra danışmanlarının fikirlerini aldıktan sonra ifade eder. Türkçesi halk diline yakındır. İslam’a tüm dikkatini veren ilk Osmanlı padişahıdır. En ince ayrıntısına kadar Avrupa politikalarından haberdardır. O benim hayatımda tanıdığım en kurnaz Doğuludur.




BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

© Bilgi Deryam | 2018 Bilgideryam.com - Sitedeki yazıları kaynak göstererek paylaşabilirsiniz. Tüm hakkı saklıdır.